Osmeh Kraljevića Marka – Margerit Jursenar

Postoje priče koje ne objašnjavaju svet, nego ga začaravaju. U njima junaci dolaze iz dalekih predanja, ali njihove čežnje, strahovi, ljubavi, smrti i preobražaji ostaju bliski svakom čoveku.

Margerit Jursenar piše upravo takve priče: kratke, guste i gotovo obredne, u kojima se stara legenda ne čita kao prošlost, nego kao vrata kroz koja u svakodnevni život ulazi nešto večno, tajanstveno i neuhvatljivo. 

U zbirci Osmeh Kraljevića Marka Margerit Jursenar okuplja deset priča koje polaze iz različitih kulturnih i mitskih svetova. Tu su taoističke bajke, motivi iz srpske epske tradicije, hinduski i grčki mitovi, japanske ljubavne legende, susreti umetnosti, smrti, lepote i čudesnog. Ove priče ne deluju kao prepričavanje folklora, nego kao novo književno tkanje: Jursenar uzima drevne motive i daje im miran, elegantan, duboko misaon ton.

Posebnu bliskost našim čitaocima daju priče povezane sa srpskom epskom tradicijom: Osmeh Kraljevića Marka, Zidanje Skadra i Kraj Kraljevića Marka. U njima se poznati likovi i motivi ne pojavljuju kao školski epski materijal, nego kao deo šireg sveta u kojem se balkansko predanje susreće sa univerzalnim pitanjima hrabrosti, sudbine, žrtve, smrti i ljudske slabosti. Kraljević Marko kod Jursenar nije samo junak iz pesme, nego figura koja ulazi u prostor svetske književne imaginacije.

Snaga ove zbirke je u njenoj atmosferi. Priče su kratke, ali deluju kao bajanje, čaranje, tiho tkanje slika u kojima se ovozemaljsko neprestano dodiruje sa natprirodnim. Vang-Fo koji voli slike stvari više nego same stvari, japanski ljubavnik Žen-Ši, nimfe, stari bogovi, hrišćanstvo, Orijent i Balkan — sve to kod Margerit Jursenar postaje deo jedne velike književne mape na kojoj se vidi da različite kulture često sanjaju iste snove, samo drugim jezikom.

„Priče sa Istoka su zapravo čaranje, mađije, bajanje, tiho tkanje. “