Priče o muškom – Miloš Crnjanski

Rane priče Miloša Crnjanskog o muškarcima, ženama, telu, braku, ratu i pobuni — knjiga u kojoj se muškost ne slavi, nego razotkriva kroz svoje vrline, slabosti, poroke i nemire.

Postoje knjige koje ne prikazuju muškarca kao sigurnog junaka, nego kao biće puno napetosti: između želje i stida, snage i slabosti, pobune i nemoći, žene koju želi i žene koju ne razume, rata koji ga razara i sveta koji od njega traži tvrdoću. Priče o muškom govore upravo o toj pukotini — o muškarcu koji ne može biti odvojen od ženskog, od tela, od porodice, od društva i od unutrašnjeg nemira koji ga prati.

Ove priče pripadaju ranom Crnjanskom, onom koji još piše iz posleratne uznemirenosti, oštro, čulno i pobunjenički. U njima nema mirne slike porodice, braka, vere ili društvenog reda. Naprotiv, Crnjanski ulazi u prostore u kojima se pokazuju pukotine: odnos muža i žene, požuda, gađenje, javne kuće, sukobi sa crkvom, umor od moralnih formi i duboka pobuna protiv rata koji je obeležio čitavu generaciju.

Problem „muškog“ ovde nije samo pitanje muškaraca. Kako je primećeno u tumačenjima ovih novela, muško se uvek pojavljuje u odnosu prema ženskom: nema muškarca bez žene, bez želje, bez straha od bliskosti, bez pokušaja da dominira ili da pobegne, bez susreta sa onim što u njemu izaziva nemir. Zato ove priče nisu jednostavne priče o muškim vrlinama, nego o muškim porocima, ranjivosti, telesnosti, grubosti, čežnji i nesposobnosti da se život uredi bez povređivanja sebe i drugih.