Liturgija smrti i savremena kultura – Aleksandar Šmeman

Smrt je jedna od tema od koje savremeni čovek najčešće beži. Ona se skriva iza bolničkih procedura, pogrebnih usluga, rituala koji se obavljaju „kako treba“, ali često bez razumevanja, bez molitvenog učešća i bez dubokog susreta sa hrišćanskom istinom o životu i vaskrsenju.

U ovoj snažnoj i proročki intoniranoj knjizi, protoprezviter Aleksandar Šmeman postavlja pitanje koje se tiče same srži hrišćanske vere: da li smrt u Crkvi doživljavamo kao poraz, kao privatni porodični ritual, kao „uslugu“ koju treba obaviti — ili kao mesto gde se najdublje otkriva pobeda Hristovog Vaskrsenja?

Knjiga je nastala na osnovu četiri predavanja koja je otac Aleksandar održao 1979. godine u Sveto-Vladimirskoj bogosloviji. Njegova polazna tačka nije samo pogrebni obred, nego čitav odnos savremene kulture prema smrti: sekularno skrivanje smrti, „industrija smrti“, medicinsko i psihološko pripitomljavanje umiranja, ali i crkvena opasnost da se smrt pretvori u odvojeni, privatni, skoro mehanički ritual.

Šmeman se vraća ranohrišćanskom iskustvu u kome smrt nije bila centar religije, nego je u centru bio Hristos — Pobednik smrti. On pokazuje kako su prvi hrišćani smrt razumeli kroz Pashu, kroz Veliku subotu, kroz nadu sveopšteg vaskrsenja, a ne kao strah od „zagrobne sudbine“ ili kao kult mrtvih. Upravo zato ova knjiga nije samo bogoslovsko istraživanje, nego poziv na preobražaj našeg crkvenog i ličnog odnosa prema smrti.

Ovo je knjiga za sveštenike, bogoslove, vernike, ali i za svakog čoveka koji je stajao pored kovčega, prisustvovao opelu, osetio bol gubitka i u srcu naslutio da hrišćanski odgovor na smrt mora biti dublji, svetliji i istinitiji od samog rituala.

Sadržaj

Predislovlje
Od prevodioca

Predavanje I. Razvoj hrišćanskih pogrebnih obreda
Smrt kao „praktični problem“
Izazovi savremene kulture
Sekularizam
„Zavera ćutanja“ — poricanje smrti
„Humanizacija“ smrti
Smrt kao „neuroza“
Hrišćanski koreni „sekularne smrti“
Memento mori
„Hrišćanska revolucija“
Drevni „kult mrtvih“
Pobeda nad smrću
Ranohrišćanski izvori liturgije smrti

Predavanje II. Sahrana: obredi i običaji
Dohrišćanske i ranohrišćanske pogrebne prakse
Kontinuitet forme i promena smisla
Radikalno nov pogled na smrt
Rani elementi u savremenom pogrebnom obredu
Molitva „Bože duhova i svakog tela…“
Kondak „Sa svetima…“
Pogreb kao procesija
Služba u crkvi
Psalmopojanje
Čitanje Apostola i Jevanđelja

Predavanje III. Molitve za usnule
Drugi sloj pogrebnog bogosluženja
Himnografija
Promena odnosa prema smrti
Gubitak eshatološkog viđenja
Pominjanje usnulih
Molitve za usnule

Predavanje IV. Liturgija smrti i savremena kultura
Plan praktičnog delovanja
Kultura, vera i nada
Liturgijska tradicija
Stremljenje ka sabornosti
Neophodnost obrazovanja
Obnova i sjedinjenje različitih slojeva pogrebnog bogosluženja
Sekularizacija smrti
Odbacivanje eshatologije
Povratak smisla životu

Knjiga Liturgija smrti i savremena kultura jedno je od onih Šmemanovih dela u kojima se bogoslovlje ne odvaja od života. Ona ne govori o smrti da bi nas zadržala u strahu, nego da bi nas vratila Pashi — Hristu, u Kome smrt više nema poslednju reč.

 ЛИТУРГИЈА СМРТИ И САВРЕМЕНА КУЛТУРА Александар Шмеман