Psihičke osobine Južnih Slovena – Jovan Cvijić

Klasična antropogeografska studija o mentalitetu, prostoru i istorijskim uslovima Južnih Slovena — Cvijićev pokušaj da razume kako geografija, seoba, društvo i predanje oblikuju narodni karakter.

Čovek ne nastaje iz praznog prostora. U njemu govore zemlja iz koje dolazi, putevi kojima su njegovi preci prolazili, strahovi koje je narod nosio, običaji koje je čuvao, jezik kojim misli i legende kroz koje razume sebe. Cvijićeva studija polazi od tog osećanja: da mentalitet nije slučajan, nego se vekovima gradi na dodiru prirode, istorije, društva i narodne sudbine.

Može li se karakter jednog naroda razumeti bez zemlje na kojoj je živeo?

Bez planina, dolina, seoba, granica, ratova, predanja, jezika, nošnje, običaja i istorijskih pritisaka koji su vekovima oblikovali svakodnevni život?

Jovan Cvijić u studiji Psihičke osobine Južnih Slovena pokušava upravo to da istraži: kako se mentalitet gradi na dodiru geografije, istorije, društva i kulture.

On posmatra Južne Slovene kroz prostor i iskustvo: kroz geografske uticaje, etničke i socijalne uzroke, verovanja, legende, dijalekte, promene nošnje i kulturni stepen različitih krajeva. Iz tog istraživanja razvija svoju antropogeografiju i postavlja temelje etnopsihologije na srpskom prostoru.

Ovo je knjiga koju danas treba čitati pažljivo i u istorijskom kontekstu, ali upravo zato ostaje važna. Ona pokazuje kako se nekada pokušavalo razumeti ono veliko pitanje: koliko nas oblikuje mesto iz kojeg dolazimo, i koliko istorija jednog naroda živi u njegovim navikama, gestovima, strahovima i predstavama o sebi.

Psihičke osobine Južnih Slovena Jovana Cvijića jedna je od važnih studija srpske naučne i kulturne istorije, delo u kojem autor ispituje kako se narodni mentalitet oblikuje pod uticajem geografije, istorije, etničkih mešanja, društvenih prilika, verovanja, legendi, načina života, nošnje i jezika. Cvijić ne posmatra Južne Slovene samo kao istorijsku ili političku zajednicu, nego kao ljude oblikovane prostorom, seobama, planinama, ravnicama, granicama, sukobima, tradicijom i svakodnevnim životom. 

„Narodni mentalitet se ne oblikuje izvan prostora, istorije i svakodnevnog života. “